تبلیغات
رشحات - یک جنگ / یک سکانس
1389/06/31  19:11    ویرایش: 1389/07/3 16:42

بسم الله

یک پلان از سینمای دفاع مقدس

آنچه كه در این یادداشت به آن پرداخته می شود نگاهی گذرا و كوتاه به پدیده ای است كه تا كنون فقط در جغرافیای سرزمینی ایران رخ داد است و نمونه یا مشابهی خارج از این مشاهده نشده است.

سینمای ایران بخش عظیمی از محتوای مادی ومعنوی خود را مدیون ‍ژانر دفاع مقدس است. هر چند این نوع فیلم سازی در سالهایی كم رنگ و یا با بی مهری مسئولین وقت روبرو شده اما به همت عوامل و دست اندركاران این سینما تنور آن گرم وروشن نگاه داشته شد.

سینمای جنگ

در ابتدا لازم است كه بیان شود آنچه كه تحت عنوان سینمای دفاع مقدس مطرح می شود امری متفاوت با سینمای جنگ است.زیرا كه این سینما در عرصه جنگی متعالی بوجود آمد و رشدكرده اما سینمای جنگ محصول مبارزاتی است كه معمولا اهداف مادی عامل بوجود آورنده آن بوده است.

در سینمای جنگ چند عامل برای قوام وپی ریزی یك فیلم به كار گرفته می شود :

1.نگاه به سینما برای به تصویر كشیدن صحنه هایی هیجان آور واكشن

2. نشان دادن توان و قدرت بالای یك مجموعه نظامی در قالب سینما

3. ضعیف نشان دادن دشمن به منظور تحقیر

4. یا در مواردی زورگو و اشغال گر نشان دادن طرف دیگر برای جلب ترحم و دلسوزی مخاطب

5. پرداختن به تقبیح كشتار مردم و از بین بردن انسانها و زندگی آنها

نمونه آثار سینمایی ژانر جنگ را میتوان در فیلم هایی چون "راههای افتخار"ساخته استنلی كوبریك ، "نجات سرباز رایان" ،"غلاف تمام فلزی" ویا "جوخه " الیور استون مشاهده كرد.

برای همین است كه به طور كلی تصویری سیاه وتاریك از تمامی جنگ ها به نمایش در می آید اما این موضوع با توجه به سینمای دفاع مقدس تغییر كرد و رنگ بوی دیگر ی به خود گرفت.

به همین خاطر است كه شهید آوینی بیان می كند: همه جنگ ها بد است مگر جهاد فى سبیل اللّه و لذا چون دفاع مقدس ما مسلخ و مقتل عُشّاق و عرصه حضور دلیران حق پرستى چون همت و خرازى و دیگران كه از مقام خلیفة الهى بشر دفاع مى كردند، بوده است سینمای دفاع مقدس ما با سینمای جنگ تفاوتهای آشکار و بارزی دارد و اگر اینچنین نبود وظیفه سینماگران نیز آن بود كه به جای مهاجر و دیده بان و سفر به چزابه ، غلاف تمام فلزى بسازند و نظام نیهیلیستى ارتش هاى دنیا را به استهزا بگیرند.

سینمای دفاع مقدس

هر چند سینمای دفاع مقدس ایران در دوره هایی دارای فراز و فرودهایی بوده اما تاكنون آثار بسیاری چه از منظر كمی و چه كیفی تولید شده است.

شاید اولین تلاشهای سینمای دفاع مقدس را در قالب آثار مستندی بتوان یافت كه در آن دوران به صورت پراكنده توسط افراد مختلف تهیه می شد اما  سالهای آغازین دهه 60 را بایذ آغاز سینمای دفاع مقدس نامید با آثاری همچون:

 "عقاب ها"ساموئل خاكچیان كه تا سالهای سال عنوان پرمخاطب ترین فیلم سینمای ایران را به دوش می كشید- یا  «دیار عاشقان» به كارگردانی حسن كاربخش -این فیلم اولین حضور پرویز پرستویی در سینما است-، کانی مانگا ساخته زنده یاد سیف الله داد که به جریان مبارزه نابرابر دو تکاور با گروه اشرار ضد انقلاب می پردازد، «عبور از میدان مین» ساخته جواد طاهری نیز از دیگر آثار ساخته شده در این دوره است.

باید توجه داشت كه به خاطر وضعیت جنگ و سختی های آن دوره این فیلم ها در نهایت سختی به مرحله تولید می رسیدند و به نمایش در می آمدند.از دیگر نكات فیلم سازی این دوره پرداختن به اصل موضوع جنگ وتقابل ظاهری نیروهای دو طرف بوده است كه با توجه به آن بازه ی زمانی امری معقول ومنطقی  محسوب می شود.

اما دومین برهه ی حساس سینمای دفاع مقدس با پذیرش قطع نامه 598 آغاز می شود شاید یكی از مهمترین اقشار جامعه كه با پذیرش قطع نامه دچار بهت و حیرت شدند را بتوان كارگردانان و سینما گران دفاع مقدس نامید.

پذیرش قطع نامه و پایان جنگ این فرصت را بوجود آورد كه سالهای بعد به زوایای پنهانی از دفاع مقدس پرداخته شود كه در دوره جنگ مغفول مانده بود. البته در این بین مضامین و موضوعات جدیدی همچون رزمندگان از جبهه برگشته ،جاسوسان جنگ، خانواده های شهدا، اسرا ومشكلات آنان وبسیاری موضوعاتی از این دست متولد شدند كه در بضی آثار به آنان پرداخته شد.

این دوره كه در بازه ی زمانی سالهای 70 تا 80 قرار می گیرد مقارن است با تحولات اجتماعی عظیمی كه در بدنه جامعه در حال رخ دادن است .در سویی دیگر نیز این دوره مصادف است با آغاز به كار نسل دیگر از سینما گران كه دست به تولید فیلم هایی سطحی و عوام پسند می زنند و در راستای كم رنگ كردن ارزشهای اصیل انقلاب تلاش می كنند.

بی تردید "آژانس شیشه ای " ابراهیم حاتمی كیا را باید نقطه ی طلایی این دوره به حساب آورد.

هر چند بسیاری تلاش کردند اهمیت و تاثیرگذاری فیلم را زیر سایه شباهت آن به فیلم "بعد از ظهر سگی" سیدنی لومت، زیر سوال برند، ولی شاخصه های ذاتی "آژانس شیشه ای" خیلی زود این موضوع را برطرف كرد و آن را به عنوان اثری شاخص و مستقل در تاریخ سینمای دفاع مقدس جاودانه كرد.

و به درستی لقب سینمای معترض توسط منتقدین برای این دست از آثار به كار گرفته شد.

 

اما برهه ی جدید

شاید یكی از مشكلات عمده سینمای دفاع مقدس جدا كردن دفاع مقدس از بطن وبستر زندگی مردم بود. به گونه ای كه همیشه وجهی آرمانی و غیر قابل دسترس به تصویر كشیده می شد هر چند كه این موضوع قابل تعمیم برای تمامی آثار تولید شده نمی باشد ولی باید پذیرفت كه همین مساله باعث دوری گزینی مردم از فضای شهادت و جبهه شد.

البته سینماگرانی هستند كه همیشه درصدد این هستن كه این خلا را پر كرده و جریان دفاع مقدس را به نوعی با تمامی اقشار جامعه گره بزنند. نقطه ی آغازین این حركت را باید" لیلی با من است" کمال تبریزی دانست. این فیلم اولین تلاش برای ورود ادبیات طنز به عرصهی سینمای دفاع مقدس بود،کاری که در آن سال(1373)مخالفین فراوانی داشت . این فیلم با تكیه بر بازی فوق العاده پرویز پرستویی در نقش یك فیلم بردار ترسو در موقعیت جنگی لحظه ای كمدی را خلق كرد كه باعث شد فضای جدی و خشك ایجاد شده در اطراف سینمای دفاع نقدس بشكند.

شاید بتوان ادعا كرد كه "اخراجی ها" ی مسعود ده نمكی نیز در همین جریان جای می گیرد .

"اخراجی ها" پدیده ای است كه تصمیم دارد فضایی متفاوت و جدید از دفاع مقدس را به تصویر بكشد وآن روح دست نایافتنی بودن شهدا را تغییر دهد.شاید ده نمكی بر آن بوده تا با ساخت این فیلم علاوه بر نگاه به گذشته نیم نگاه انتقاد آمیزی هم به جریانات فعلی و حتی آینده ی انقلاب داشته باشد.

 آشتی دوباره مردم با سینمای دفاع مقدس پیوند مباركی است كه باعث شد پرفروش ترین فیلم تاریخ سینمای ایران به این ژانر تعلق گیرد.

البته باز باید توجه داشت كه نمی بایست برای جذب مخاطب ارزش ها و آرمانهای اصیل دستخوش تغییر و تمسخر قرار گیرند ولی باید این مساله نیز به درستی تبیین شود كه دفاع مقدس ما حماسه ای بود كه تمامی اقشار و اقوام ایرانی در بوقوع پیوستن آن نقش داشته اند.

لینک مقاله در الف

 

بعد التحریر:

یکبار یکی از نشریات دانشگاه همچین مطلبی از ما خواست ما هم تو رودربایستی با سردبیرش مجبور شدیم بنویسیم

بعد از یک مدت دیدیم نشریه اومد بیرون ولی مطلب ما چاپ نشده

پیگیر شدم گفتن از طرف بالاترین مسئول اجرایی مجموعه گفتن چاپ نشه

با خودم گفتم مطلب که سیاسی نبود پس چرا 

گفتیم بی خیال

بعد از یه مدت دیدیم یه نشریه دیگه که به ظاهر از درجه اهمیت بالاتری برخوردار بود مطلب را چاپ کرده

اونم بی اجازه و خبر دادن به ما

دیدیم تازه اون مسئول بنده خدا روی این نشریه حساس تر هم هست

خلاصه بازم گفتیم    بی خیال

دیدم هفته دفاع مقدس هیچ کاری نکردم

حداقل همین قدر به خودم زحمت داده باشم

یاعلی

 

   


نظرات()   

رشحات

The knowldge is King